De Japanse theeceremonien

In Japan is de theeceremonie diep verankerd in de geschiedenis en cultuur. Ze belichaamt de kunst van het bereiden en delen van matcha. In een sober paviljoen bedient de gastheer zich van bamboegerei om de groene thee te bereiden. De gasten drinken de matcha vervolgens uit een versierde kom, het middelpunt van de ceremonie. Dit ritueel met zijn precieze gebaren is geworteld in Chinese tradities en het zenboeddhisme. De oorsprong gaat terug tot de twaalfde eeuw, maar de meeste regels werden vastgelegd door theemeester Sen no Rikyū in de zestiende eeuw.

Geschiedenis van de Japanse thee en de theeceremonie

De geschiedenis van thee in Japan begint in de negende eeuw, wanneer een monnik theebladeren meebrengt uit China. In de twaalfde eeuw bezingt zenmeester Eisai de deugden van thee en matcha. Geïnspireerd door de Chinese ceremonies en het boeddhisme brengt hij de theekunst over op de Japanners. Zo ontstaat de theeceremonie, genaamd chanoyu. Later verfijnt Sen no Rikyū de theeceremonie. Deze grote theemeester uit de zestiende eeuw legt de leidende principes vast: harmonie, respect, zuiverheid en rust. Wie vandaag chanoyu wil leren, gaat naar een speciale school. De meest gerenommeerde is de school Urasenke.

De benodigde voorwerpen voor de Japanse ceremonie

Tijdens de theeceremonie maken de gastheer en zijn gasten gebruik van verschillende voorwerpen, elk met een welomschreven rol.

• Kom chawan. Vaak met de hand gemaakt in keramiek, zijn de kommen het middelpunt van het Japanse theeservies. Ze nemen een belangrijke plaats in binnen de ceremonie. De kom heeft een versierde zijde en een neutrale zijde.
• Chasen: kleine bamboeklopper. De gastheer gebruikt hem om matchapoeder met water te mengen.
• Cha ire: theeblikje met het matchapoeder, vóór de bereiding.
• Chashaku: klein schepje om het poeder van de cha ire naar de kom over te brengen.
• Hishaku: bamboelepel met een lange steel. De gastheer gebruikt hem om water te scheppen.
• Chakin: stukje doek om de kom mee af te vegen.
• Fukusa: zijden doekje dat de gastheer gebruikt bij verschillende handelingen.

Het verloop van de Japanse ceremonie van begin tot eind

De theeceremonie is intiem: maximaal vijf gasten kunnen eraan deelnemen. Als echt ritueel in Japan verloopt ze volgens precieze, geordende gebaren. In haar volledige vorm kan ze wel vier uur duren. Hieronder lees je hoe de theemeester en zijn gasten zich gedragen.

Ontvangst van de gasten tot aan het paviljoen

De theeceremonie vindt plaats in een klein paviljoen. Voor ze binnengaan, leidt de gastheer zijn gasten door een zenachtige tuin die hen opnieuw in verbinding brengt met de natuur. Bij aankomst wassen alle gasten hun handen en spoelen ze hun mond met water, als zuivering van de buitenwereld.

Respect bij binnenkomst

De gastheer verwelkomt zijn gasten in het paviljoen. Ze trekken zorgvuldig hun schoenen uit. De lage deur dwingt hen zich te buigen, als teken van respect jegens de theemeester. Bij de ingang staat een nis met een seizoensbloemenboeket en een kalligrafisch schilderij of perkament. De gasten bewonderen de decoratie in stilte en complimenteren de gastheer met de schikking. Daarna lopen ze de ruimte in en laten de zen en harmonieuze sfeer op zich inwerken. Tot slot nemen ze plaats op de tatami, geknield in seiza-positie.

Seizoensmaal of kleine zoete hapjes

De theeceremonie begint met een seizoensmaal, vegetarisch, licht en verfijnd, in het Japans kaiseki genoemd. Het maal is facultatief; sommige ceremonies starten met kleine zoete hapjes.

Reinigen van het gerei en bereiding van de matcha

Het hart van de chanoyu begint. De gastheer zet water op in een gietijzeren ketel boven een houtskoolvuur. Vervolgens brengt hij zijn gerei bijeen en reinigt hij elk voorwerp met zijn fukusa. Vóór de bereiding van de matcha spoelt hij de kom en de chasen. Voor de matchabereiding schept de theemeester poeder uit het blikje met de chashaku. Hij doet de matcha in de kom en schept water uit de ketel met de bamboelepel. Hij klopt het mengsel met de chasen tot een zijdezachte groene thee. Afhankelijk van het seizoen of het type ceremonie kiest de gastheer voor een lichte of dikke matcha, door de verhouding poeder en water aan te passen.

Het drinken van de matcha uit de kom

Als de thee klaar is, reikt de gastheer de kom aan de eerste gast, de eregast. Die heft de kom naar de theemeester en groet de tweede gast als teken van respect. Vervolgens draait hij het versierde deel van de kom naar de gastheer. Dit detail weegt zwaar in het ceremoniële proces. Hij neemt een eerste slok en geeft zijn waardering aan de gastheer, waarna hij nog twee slokken drinkt. Zorgvuldig veegt hij de rand van de kom af voor hij hem doorgeeft aan de volgende gast. Elke gast drinkt zijn drie slokken. De laatste geeft de chawan terug aan de eregast, die de tijd neemt om de schoonheid van het voorwerp te bewonderen voor hij het teruggeeft aan de gastheer.

Einde van de ceremonie

De theemeester kiest of hij opnieuw een kom matcha bereidt of de ceremonie afsluit. In dat geval toont hij de gerei aan de gasten nadat hij elk voorwerp zorgvuldig heeft gereinigd. De gasten bewonderen de elegantie en soberheid van de objecten. Tot slot begeleidt de gastheer zijn gasten zwijgend naar buiten. Hij ruimt zijn decoratie op: de chanoyu is ten einde. Je hoeft geen Sen no Rikyū te zijn of lessen te volgen aan de school Urasenke om te genieten van een kom Japanse thee. Voor een theeceremonie thuis kiest u voor onze matcha thee.